15 nov 2008

Na comunidade de Sasle

Esta semana estivemos na comunidade de Sasle pasando uns días, foi coma estar na casa, e se podemos habemos voltar. Evidentemente as comodidades non son as mesmas, aínda que a nós nos deixaran a mellor cama e non nos faltara de nada.
Acolleunos a familia de Don Pedro e Dona Marina, beneficiarios do proxecto. Unha familia ben numerosa coma a maioría na zona rural, 14 fillos e trinta e pico netos, aínda que agora na casa non son tantos.

Estivemos facendo as enquisas sobre as cociñas melloradas e árbores frutais que nos faltaban (faremos unha entrada especial para isto), escoitando as historias tanto dos rapaces coma da xente maior, e sobre todo aprendendo dos seus costumes e intentando practicar un pouquiño: facer “tortilla” (que é unha torta de millo), madrugar para ordeñar (aínda que isto vindo de Galicia non é nada novo), ir buscar a auga bastante lonxe (gracias a un proxecto algunhas casas da comunidade dispoñen de auga potable pero debido ás últimas chuvias estragáronse as tuberías e teñen que ir buscala, como hai uns anos, a un pozo lonxano ou collela alí onde se deposita), erguerse coa luz do día e deitarse con velas...

A comida habitual son o arroz e os “frijoles”, un pouco de “cuajada” (que é algo parecido ó noso queixo fresco pero máis salgado) e “tortilla”. Con sorte algún día hai plátano maduro e galiña asada, “rostisada”(rebozada) ou en sopa con verduras varias (riquísima) e, a todas horas, café. Agora é época de laranxas e tamén as “chupan” decote. O prato básico é tanto para o almorzo como para a comida ou a cea.

O mellor foi estar cos rapaces, e intentar xogar un pouquiño con eles, aínda que para a maioría as súas labores non lle permitan facelo todo o que quixeran, algúns deles érguense ben cedo e traballan arreo.


Isto acontece dunha parte polas necesidades familiares e doutra porque na escola de Sasle só hai clase de primaria e para secundaria teñen que desprazarse ata Jinotega. Pedro Pablo, por exemplo, ía tódolos sábados a clase na vila, pero houbo unha folga de transportes pola que perdeu un mes de aulas e tivo que deixar o curso pola metade. Agora é un experto en ordeñar vacas e no traballo do campo (para o cal camiña tódolos días ata a comunidade de Sisle). Un homiño con a penas 13 anos, un homiño en miniatura:


Aproveitamos tamén para visitar, con Verónica como guía, o cerro de Yucapuca, lugar emblemático por ter albergado a Sandino e ás súas tropas e dende o que se divisa o lago Apanás e incluso se intúe Jinotega.

Moi próxima ao cumio está a casa de José Luis, outro dos beneficiarios do proxecto. Este home mercou hai pouco a súa propiedade, coa idea de destinala a fins turísticos (unha gran idea tendo en conta o enclave no que se encontra). É unha persoa con moita iniciativa (tal como din os seus veciños), o que podedes comprobar nas seguintes fotos:



Nunha viaxe a Guatemala observou un sistema para obter electricidade a partir de muíños de vento. Cunha pequena inversión (ao redor de 5000 C$, uns 100 €) adaptou o sistema á súa casa e agora dispón, onde ninguén máis ten, de enerxía eléctrica. A contradicción de ser unha das comunidades máis próximas ao lago Apanás, cunha hidroeléctrica que abastece de enerxía ao 33% do país, e vivir entre penumbras, vese contrarrestada polo enxeño e as ganas de prosperar dalgunhas persoas coma el.


A nosa aventura rematou dándonos un baño no río Sasle (baño de limpeza, sustito da ducha) nunha auga de condicións dubidosas e unha paraxe espectacular.

Hoxe saímos de viaxe, rumbo ás illas de Solentiname.
Contaremos máis á volta, xa na compaña de Xavi.
Por certo, benvido a Nicaragua, benvido a Jinotega!

Raquel e Sabela

Eleccións municipais en Nicaragua

O pasado Domingo 9 de Novembro houbo eleccións municipais en Nicaragua, ás que se presentaron 4 forzas políticas das cales dúas eran as que se rifaban o poder, o FSLN, Frente Sandinista de Liberación Nacional, que ocupa o poder actualmente baixo o mandato de Daniel Ortega e o PLC, Partido Liberal Constitucionalista. As outras dúas son ALN e PRN. Había tamén outro partido chamado MRS (Movimento de Renovación Sandinista) ó cal non lle foi pemitido presentarse por razóns supostamente administrativas e que apoiaba nesta ocasión á candidatura do PLC.
Aquí en Jinotega puidemos ver o peche de campaña do PLC o pasado Sábado día 1 e o Luns 3, o do FSLN, que podedes ver nas fotos.


O luns, debido a que era feriado, non houbo tódolos buses e tivemos que pasar a noite en Managua, o ambiente estaba caldeado había varias rúas pechadas e bastante presenza policial. Escoitamos na radio que se produciran varios enfrontamentos na cidade con algún morto, incluso unha nena de oito anos, isto último desmentirono despois na televisión, pero o caso é que as informacións que seguen chegando son bastante confusas. A xente que vimos de celebración era do FSLN. O PLC declara que houbo fraude electoral, cometéndose varias irregularidades e as cousas están tensas.


A anterior fin de semana pasamos unha pequena estancia no hospital de Jinotega e alí a cada persoa que cubría os papeis para que os atenderan en urxencias recordábanlle en que casilla tiñan que votar. Incluso no horóscopo do xornal facían mencións como: “usted es responsable y sabe por quién debe votar”. Tamén escoitamos dicir á xente que nos últimos dous anos os funcionarios vense obrigados a apoiar ó Frente (incluso nestes días de campaña, a saír á rúa en manifestación) dándose o caso de persoas que mudaron de traballo por non querer facelo. Tamén os estudantes becados na universidade son obrigados ao mesmo e fai aproximadamente 3 semanas por negarse a iso houbo unha carga e varios feridos.
Aquí no departamento de Jinotega gañou sobradamente o PLC, pero en Managua a día de hoxe seguen sen aclararse as cousas (parece que se van recontar os votos e que haberá que agardar ata principios de Decembro para saber en que queda todo).
Temos que resaltar que o que aquí comentamos xurde do que escoitamos na rúa, e, como xa comentamos, Jinotega é principalmente liberal. En xeral, tanto a xente como os medios de comunicación son bastante partidistas, polo que as versións poden ser totalmente opostas e incluso aspectos tan "claros" como podería parecer a morte dunha persoa son aquí moi dubidosos. O que sí podemos afirmar é que se percibe un ambiente realmente tenso.
Esperemos que vaia a mellor...

7 nov 2008

Buenas Prácticas. Biodigestores IV

Como lo prometido es deuda, en la entrada de hoy veremos el proceso de implementación de los biodigestores del proyecto de Enxeñería Sen Fronteiras (ESF-Galicia) "Apoyo a productores para la realización de buenas prácticas agrosilvopastorales y reducción de áreas degradadas en 4 comunidades de la parte alta de la subcuenca del rio Viejo (Jinotega, Nicaragua)". Este proyecto contó con la financiación de la Xunta de Galicia.

La construcción fue realizada por la asistencia técnica formada por Iván Urbina y Martín Herrera con la colaboración del técnico del proyecto Carlos G. Guatemala (La Cuculmeca).
Podemos ver el esquema del digestor que queremos construir en la siguiente figura: a.- Excavación de la fosa
– El desnivel a lo largo del piso no debe ser mayor de 5 cm por metro de longitud.
– Se debe cavar la fosa en forma de talud o chaflán con una pendiente del 10 %, con el objetivo de evitar que se derrumbe

b.- Construcción de las piletas de entrada y salida
En los extremos superiores del biodigestor se colocan dos piletas, uno para la alimentación y otro para la expulsión . Las piletas son hechas de
bloques, unidos con cemento y tienen un tamaño aproximado de 50 cm2.
– La pileta de alimentación es por donde se introduce el estiércol y se agita la mezcla de estiércol y agua. Contiene en su interior un tubo de PVC que lo vincula a la fosa. Hay que procurar que la profundidad del tubo no sea excesiva para no entorpecer la entrada y batida del líquido.
La pileta expulsora lleva otro tubo en su interior por donde sale el líquido digerido.




























c.- Preparación de la bolsa para el digestor
En el caso de este proyecto, el tubo de plástico es de 1,30 m de diámetro, y el ancho de la trinchera es de 1,20 m en la cima, y 1 m en el fondo, con 1 m de profundidad; la longitud es de 6 m, menos uno que es de 18 m.
El procedimiento de instalación es el siguiente:
– Se extiende el plástico sobre un piso seco y firme, sin piedras ni objetos que puedan romperlo.
– Se corta el plástico en dos tramos iguales con la longitud deseada, y una se introduce dentro de la otra. Para meter un plástico dentro del otro, una persona sin zapatos pasa por dentro de un plástico introduciendo el otro plástico.







La tubería de la entrada de PVC se inserta en un extremo del tubo de plástico. La película de plástico se pliega alrededor de la tubería y se afianza con 5 cm. de la tira de caucho. Las tiras se envuelven en una capa continua para cubrir los bordes del plástico completamente y termina en el tubo de PVC. El tubo de la entrada está entonces cerrado con un cuadrado de plástico y una tira de caucho











d.- Salida del biogás y válvula de seguridad.




























e.- Protección y cierre


Por último veremos un corte transversal y frontal del biodigestor y una foto de uno que ya está en funcionamiento.



En los próximos días nuestras compañeras Raquel Rodríguez y Sabela Dávila, que están estos meses de PCR en Jinotega, visitarán a algunos de los beneficiarios de este proyecto y nos comentarán si se han cumplido los objetivos que se pretendían alcanzar.

Nota: La visita a los beneficiarios se hará gracias a la inestimable colaboración de ISF-Apd que amablemente nos cederá un vehículo un par de días.





31 oct 2008

Dende a cidade das brumas

Esta semana foi de traballo tranquilo. Toda ela na oficina excepto un día no meu caso (Sabela). O martes fun a Sasle con Silvio e con Reynaldo, a comezar o plan de manexo coa familia de Doña Marcia. Reynaldo é o coordinador e foi para supervisar e comprobar como se está procedendo. Esta familia ten instalada xa a súa cociña, coa cal están moi contentos (aquí vai o vídeo!).

"Como podeis ver el impacto en las cocinas mejoradas en la zona de influencia, es fantastico, porque los beneficiarios estan gozando ya del beneficio de lo que son buenas practicas, tanto en el consumo de leña, como en la reduccion de la contaminacion de sus hogares, a como podemos escuchar en la entrevista, ya existe entusiasmo por los beneficiarios que ya han recibido el rubro de cocinas, lo que nos alegra en gran manera, porque ya son varios los hogares que hoy piensan de manera diferente, y los logros son muchos como la reduccion en el consumo de leña, ya que segun datos suministrados por la beneficiaria esta manifiesta que hoy consume a menos un 50 % en el consumo actual, sin mencionar que estas pequeña familias tienen menos contaminacion de humo, la contaminacion en estos hogares se vuelve un problema de salud, sobre todo para los niños pequeños que son los mas perjudicados por las enfermedades respiratorias, en gran medida por la cercania de los hogares hacia los cuartos o dormitorios, por tanto, nos queda el reto como proyecto de construir las restantes, para que el impacto en zona del mismo se dimensione y podamos obtener mayores resultados en la micro cuenca"(Reynaldo)

Estivemos alí todo o día e foi moi interesante porque ademais de falar eles foron pasando por alí distintos veciños que tamén opinaban. A extensión é dunhas 5 mazás (1mazá é máis ou menos como 1 ha), así que xa teñen posibilidade de diversificar un pouco a súa producción. O que acontece é que utilizan bastantes productos químicos para o control de plagas e enfermidades e para fertilizar a terra, o cal lles ocasiona moitos gastos, sobre todo nos dous últimos anos que os prezos chegaron a multiplicarse por 5 coa subida do petróleo (que aquí, en Nicaragua, todavía non baixou).

Usando a "coba" (instrumento utilizado para a semente ao "espeque")


Chegamos de volta ás 6 da noite, con traballo aínda pendente. Silvio e Reynaldo volveron ó día seguinte, pero eu quedei para ir con Raquel a unha renión na Cuculmeca, organización na que se fixo outro proxecto e ó que agora queremos ir para facer unhas enquisas. Por fin conseguimos coincidir en espacio e tempo para descubrir as fantásticas instalacións da Cuculmeca e coordinarnos para ir á comunidades na próxima semana (esperamos que así sexa!!!). A reunión foi curta pero productiva, e “escapei” así da aventura de Silvio en Sasle, quen non conseguiu encender a moto e tivo que volver facendo “raid”, como din aquí (é dicir, facendo dedo).

Isto foi despois do xoves de "vertebración", no que fomos con xente de ISF-ApD e da "Cucul" ó Roca Rancho e ó Conceptos Bar, ambos con música en directo(podedes ver nas fotos que é a mellor forma de comezar todo:)).








Onte e hoxe a cousa estivo máis animada na oficina, xa que viñeron dous técnicos de Fider-Estelí para dar unha capacitación en GPS e Arcview, necesaria para a elaboración completa dos plans de manexo. Esperamos, con isto, avanzar algo máis nas próximas semanas.

Á noite pensabamos volver saír (o xoves é o día de festa en Jinotega, porque hai moita xente que vén de fóra a traballar e na fin de semana xa non están) pero Raquelilla púxose mala de novo, e eu decidín quedar co ela.

Así que, polo de pronto, o fin de semana avecínase gris, chuvioso e ventoso, protexidas do frío na casa, non tan diferente dun fin de semana de novembro en Compostela.

Dende a cidade das brumas,

Sabela

29 oct 2008

Potosí,sitio distinto

Esta fin de semana pasámola en Cosigüina, península onde se atopa o volcán do mesmo nome. A viaxe foi toda unha odisea pois o tramo de estrada final está bastante mal e cheo de charcos, e como non, alí quedou o autobús, no medio dun charco, o que fixo que chegaramos a Potosí bastante tarde, xa de noite, con tormenta e por último sen electricidade, cousa que se arranxou cunha veliña. Dicir que aínda así, foi unha viaxe divertida porque a xente alí é realmente simpática e os vaciles foron constantes, moi “bo rollito”.



Estivemos en Potosí e dende alí subimos ao volcán Cosigüina, frente ao golfo de Fonseca formado por El Salvador, Honduras e Nicaragua, unhas vistas impresionantes. Este volcán tivo unha espectacular erupción no 1835, na actualidade é un volcán durmido e no seu cráter pode verse unha lagoa.



Aquí podedes ver que o camiño, aínda que longo, merece moito a pena, porque encontras lugares espectaculares coma este, cunha árbore chamada "chilamate"



Ese mesmo día pola tarde fomos á praia situada na comunidade de El Rosario, onde hai un criadero de tartarugas e tivemos a sorte de ver como soltaban varias delas que naceran unhas dez horas antes, podédelo ver no video!

Á volta fixemos unha visita a Managua, onde vimos a vella Catedral (pechada ao público por risco de derrumbe debido ao terremoto do 72), o rehabilitado Palacio da Cultura, o Palacio Presidencial (na praza da Revolución, actualmente da República), o Teatro Nacional Rubén Darío, o Malecón... todo isto despois dunha boa comida na compaña de “Victoria” na Casa dos Mejía Godoy.


Bicos para todos dende a "xeada" Jinotega,

Raquel e Sabela


22 oct 2008

Mans á obra!

Unha semana máis aquí estamos comentando as nosas aventuras pola linda Nicaragua.


A semana pasada asistimos á capacitación dos 20 beneficiarios que faltaban na parte de Sasle, 4 horas de charla con refrixerio incluido. A asistencia foi bastante boa, 19 de 20, e cun número importante de mulleres, moitas delas cos rapaces. Falouse da deforestación, dos viveiros,do manexo dos cultivos, do mantemento e conservación da conca do Apanás, onde está a microconca do Sasle...Aquí podedes ver o moito que traballamos!

O venres e sábado fíxose o reparto de árbores frutais e aramio para cercalas. Podedes pensar que é moito tempo para tan poucas prantas, pero é que aquí as cousas hai que facelas con calma, porque sempre hai algún que outro imprevisto: o camión contratado marchou para outro traballo e veu un máis pequeno, polo que tivemos que ir dous días en lugar de un; no medio do camiño “ponchó la moto" e sorte que estaba o camión para traernos de volta,

e o sábado houbo que facer uso dos bois para sacalo da lama!


Esta semana estamos a facer traballo na oficina, plans de manexo de fincas cos datos recollidos en campo e preparación do cartel. ¿Que qué é iso do cartel? Se chega a bo porto xa o veredes máis adiante. Vai depender do ben que no levemos co Photoshop.

E poderiamos contarvos tamén o ben que o pasamos nas festas jinoteganas, pero os virus e bacterias nicaragüenses están experimentndo con nós (bioloxica e tecnoloxicamente falando), así que, recurrindo á piratería, acabou sendo un fin de semana “de cine”.

Para a próxima semana máis, e esperamos que mellor e con máis autores!

Sabela e Raquel

16 oct 2008

Buenas Prácticas. Biodigestores III

Como se había prometido, en esta nueva entrada comentaremos brevemente algunos tipos de biodigestores que se consideraron a la hora de decidir los que serían más adecuados para implementar en las comunidades en las que se actuó.

Hay que recordar que estos biodigestores se implementaron en el proyecto "Apoyo a productores para la realización de buenas prácticas agrosilvopastorales y reducción de áreas degradadas en 4 comunidades de la parte alta de la subcuenca del Rio Viejo (Jinotega, Nicaragua)”. Este proyecto se desarrolló desde septiembre del 2007 hasta septiembre del 2008 con la contraparte La Cuculmeca, y por tanto ya está finalizado.


Las PCR, Sabela y Raquel, que están ahora mismo en Jinotega y que nos comentan sus experiencias en el blog están colaborando con un nuevo proyecto de ESF que se desarrollará entre septiembre 2008 y septiembre 2009 con la contraparte FIDER: "Proyecto Mejoramiento de la Calidad de Vida y Ambiental en 80 familias productoras de la Micro Cuenca de Sasle".


No obstante, durante su estancia en Jinotega nuestras queridas PCR realizarán una visita a los beneficiarios del proyecto "Buenas Prácticas..." y nos comentarán los avances que se han conseguido con esta actuación.
Veremos ahora brevemente los tipos de biodigestores que se consideraron y en un/os post posterior comentaremos la fase de implementación.


Finalmente, cuando las PCR los hayan visto y dispongan de tiempo, nos dirán la situación en la que se encuentran acutalmente.


--> De estructura sólida fija (cúpula fija, chino)
Este reactor consiste en una cámara de gas firme construida de ladrillos, piedra u hormigón. La cima y fondos son hemisféricos y están unidos por lados rectos. La superficie interior está sellada por muchas capas delgadas de mortero para hacerlo firme. La tubería de la entrada es recta y los extremos nivelados. Hay un tapón en la cima del digestor que facilita el limpiado. Se guarda el gas producido durante la digestión bajo la cúpula. Se producen presiones de gas considerables, que crean fuerzas estructurales bastante grandes y que son el motivo de la forma hemisférica de la cima y el fondo del biodigestor.
Hay más de 5 millones de unidades de este tipo construidas en China.
La principal ventaja de esta instalación es su elevada vida útil, que puede llegar a 20 años, siempre que se haga un mantenimiento sistemático.
--> De estructura sólida móvil (cúpula flotante, indio)

Este biodigestor consiste en un tambor, originalmente hecho de acero pero después reemplazado por fibra de vidrio reforzado con plástico (FRP) para superar el problema de la corrosión. Normalmente se construye la pared del reactor y fondo de ladrillo, aunque a veces se usa refuerzo en hormigón. Se recoge el gas producido bajo una bóveda flotante que sube y baja unida a una guía central.
Su principal ventaja es que se puede conseguir una presión constante de gas añadiendo algún peso en la cúpula.


--> De estructura flexible (tubular de plástico)

La alta inversión que exige construir un biodigestor de estructura fija resulta un factor limitante para los pequeños ganaderos de escasos recursos. En América Latina, Asia y África se usa comúnmente un reactor de estructura de plástico (polietileno) flexible.
En este digestor el gas se acumula en la parte superior de la bolsa, parcialmente llena con biomasa en fermentación; la bolsa se va inflando lentamente con una presión de operación baja.


Se seleccionó el modelo flexible tubular plástico porque ofrece las siguientes ventajas:

- Los costos de instalación de los biodigestores plásticos son mucho menores que el establecimiento de otros tipos de biodigestores; como los de cemento. De ahí que la recuperación de los costes tenga lugar en un período más corto de tiempo y su rentabilidad sea mayor.

- Son más eficientes que los biodigestores de cemento, ya que requieren menor volumen líquido para producir una unidad de gas.

- Una vez instalados los biodigestores plásticos son de muy fácil manejo y mantenimiento lo que garantiza una larga vida útil. Según la experiencia, la vida útil de este tipo de biodigestores se puede prolongar más allá de los diez años, bajo buen mantenimiento y cuidado.

- Se ahorra mano de obra, pues la misma persona que atiende el ganado puede atender el biodigestor sin utilizar tiempo extra.

En el presente proyecto se pretendía implementar biodigestores para 20 familias de la zona de actuación. En la mayoría de los casos se trata de pequeños productores, mientras que dos de las familias seleccionadas son medianos productores. Por este motivo la idea inicial era implementar 18 biodigestores pequeños y 2 medianos. Uno de los beneficiarios, mediano productor, sugirió implementar 3 biodigestores pequeños en vez de 1 grande para poder dar servicio a tres familias de jornaleros que trabajan en su explotación. Atendiendo a esta propuesta, finalmente se optó por construir 21 biodigestores pequeños y 1 mediano para un total de 22 familias.


15 oct 2008

Crónicas dende Jinotega II

Despois dunha gran fin de semana voltamos ao traballo. Esta semana é de momento traballo de oficina, para poñernos ao día coa elaboración dos plans de manexo de fincas, que a próxima semana xa faremos soas.
Mañá hai unha capacitación en Sasle e o venres repartiranse as árbores frutais aos 20 beneficiarios que restan.
A fin de semana en León, con gran tormenta incluída, foi moi intensa, subida Cerro Negro, reunión PCRs, Flor de Caña e Las Peñitas, praia e...bueno fallou o sol... non se pode ter todo! Ademais coñecemos a un rapaz vasco, Íñigo, que se converteu no noso compañeiro de viaxe.
Aí vai un video do “descenso” do Cerrro Negro no que Mireia e Sabela... míradeo!



Esta semana é festa en Jinotega, XVII Aniversario da Creación da capital da produción, e como hoxe, en teoría, non se traballaba onte fomos de "vertebración", con regalo incluído e acabamos, como non, arranxando o mundo.















Actividade que repetiremos este venres nun concerto que haberá na cidade e xa vos contaremos algún cotilleo, (eh! Bicos de cores?)

Aquí tedes o “Adiós ríos, adiós fontes” de Jinotega!


JINOTEGA, REGIÓN SOÑADORA
BLANCA ROSA DE UN PRECIOSO VERGEL
SUAVE NIDO DE AMOR Y TERNURA
BELLA TIERRA DEL CAFÉ

DULCE HOGAR CUYO TECHO APRENDIMOS
A QUERER COMO NIDO DE AMOR
PERLAS BLANCAS ENTRE MONTES CAIDAS
MÁS HERMOSA, MÁS QUE EL SOL

JINOTEGA, JINOTEGA REGIÓN DULCE
DE LA PAZ, DE LOS PINOS
LA NIEBLA... BELLA TIERRA SIN IGUAL

YO TE CANTO COMO EL AVE
Y EN TU DÍA MÁS FELIZ
JINOTEGA, JINOTEGA
TIERRA DONDE NACÍ

Poeta Alfredo Alegría

P.D: Ese blog honduras, que non nos manteñen informados. Xavi revisa compromiso PCR!