7 oct 2010

Entrevista á beneficiaria dona Betzabeth Navarro

María Betzabeth Navarro García é propietaria dunha finca, "El Esfuerzo", en El Mojón (Sasle), de entre as oitenta que son beneficiarias do "Proxecto de Fortalecemento das capacidades das comunidades da Micro-cunca do río Sasle para unha xestión sostible dos recursos naturais" en Jinotega. Ademais de colaborar co Proxecto, a súa foi unha das familias de acollida para os últimos PCRs de ESF Galicia en Nicaragua. Velaquí a súa entrevista:
"Doña Bersabé" palmeando tortillas xunto á súa neta "Bersita"
¿Cómo siente que ha mejorado su finca desde que comenzó el Proyecto?
Para mi bien, porque todo lo que nos han dado ha sido bueno para nuestra finca, mejoras, hemos mejorado muchas cosas.
¿Qué problemas le ha dado el Proyecto?
¿Problemas? Ninguno. Todo bien. Todo normal.
¿De qué productos es beneficiaria concretamente su familia?
De palos frutales, de reforestación, una porqueriza, también nos dieron ahora un gallinero, herramientas, semillero de café para mejorar la finca, zacate taiwan...
¿Qué nos puede decir del trabajo de los técnicos? ¿Cómo valora la labor de don Carlos y don Silvio?
Perfectamente, porque ellos nos han visitado, nos han capacitado, nos han dado comida en las capacitaciones, ellos se portan muy bien con nosotros en todos los aspectos.
Supervisando as barreiras de valeriana na milpa con Ronald
¿Qué relación tienen ustedes con las demás familias beneficiarias? ¿Mejoró desde que se juntaron todos en el mismo proyecto?
Mejoraron. Para mi, pues, que todos bien.
¿Hay algo que le gustaría que se incluyese en el Proyecto en el futuro?
Para mi sería bueno una letrina, porque aquí en la comunidad no hay buenas letrinas. Hay, pero están deterioradas. Sería bueno que nos ayudasen, si pueden, pues. Sería bueno para la comunidad. Para tener mejores condiciones el los hogares.
¿Cuánto tiempo tienen las letrinas?
Como catorce quince años.
¿Qué partes de la casa le gustaría reponer o mejorar o cambiar?
Cambiarla, porque mi techo está mal. Usted puede ver aquí que no está bien. La madera principal de los pilares está mal. El techo, usted mira que está más pequeño, está mal. Claro que fuera bueno, al poderse, pero así es mi vida.
Una vez que termine el Proyecto, ¿se ve capaz de continuar con el manejo de la finca?
Claro. Perfectamente. Porque nos han dado la capacitación para aprender nosotros a mejorar, entonces tenemos que seguir, no tenemos que estancarlo ahí.
¿Cree que, en general, en la comunidad de Sasle, se mantendrán las buenas prácticas que se fueron impartiendo en las capacitaciones de don Carlos y don Silvio?
Para mi que si, porque entiendo que si las seguimos es para el bien de nosotros, de cada beneficiario. Porque fue una capacitación excelente que nos dieron ellos, para mejorar, no para empeorar.
Supervisando os cítricos na horta con Otoniel
¿Cómo vería la posibilidad de asociarse las familias beneficiarias del Proyecto, por ejemplo, formando una cooperativa de café orgánico como la que vimos en Mancotal?
Bueno, para mi sería bien, pues, porque usted sabe que asociado uno tiene mejor apoyo de la cooperativa o mejoramientos en la finca. Porque quizás uno hace orgánica la finca para el manejo. Entonces para mi sería bueno, pues, pero tenemos que tener un principio, quizás, para organizarnos.
De las capacitaciones de género, las últimas que se dieron, ¿qué opina? ¿Le gustaron? ¿Son buenas para la forma de ser de la comunidad de Sasle?
Perfecto. Para mi está perfecto porque usted sabe que quizás en los hogares el marido no le ayuda a una para el manejo y así aprende un poco el marido y quizás los hijos. Así comparten con una. Ha sido perfectamente bien. Así aprenden ellos y aprendemos nosotras, las esposas, las madres con los hijos.
A chancha Muñeca, na galera do Proxecto, sae de contas este mes
Bueno, pues, estas eran las preguntas que teníamos preparadas, ¿hay algo más que quiera añadir sobre problemas que afectan ahorita a la Comunidad de Sasle? ¿Alguna deficiencia estructural que habría que demandar a las autoridades como lo del tendido eléctrico?
Claro. Por ejemplo aquí para nosotros necesitamos la luz. No hay electricidad, porque en nuestra comunidad, en Sasle, abajo si hay, pero aquí arriba quedamos siempre así. Y se han hecho muchas reuniones para hacer la gestión de que nos pongan la luz pero sólo se ven pláticas. Por ejemplo, han venido tres veces para ver si nos ponían la luz y hasta ahí se queda todo. Tiene que ver uno cómo lo hace por sus medios pero por ejemplo yo en mi caso no tengo el recurso económico para hacerlo. Sería bueno, pues, sería mejorar así de esta manera.
¿Y qué les supone no tener alumbrado? ¿Hacen el gasto en baterías, pilas?
En baterías y en gas. Porque usted sabe que aquí en el campo uno gasta. Porque por ejemplo yo tengo mi trabajo de hornar, a veces hago temprano las cosas, otras veces tarde y entonces ocupo bastante el gas, y se gasta pues.
Muy bien. Pues con esto terminamos.
Bueno, pues, por mi parte le agradezco que participó conmigo en mi hogar, y espero que no sea la primera ni la última, que sea otro tiempo más.
Familia Navarro, finca "El Esfuerzo"

3 oct 2010

Entrevista ao beneficiario don Bernardo Zeledón.

Don Bernardo Zeledón é un dos beneficiarios do proxecto Fortalecemento das Comunidades da Micro Cunca de Sasle e Los Horcones para un aproveitamento sostible dos recursos naturais. Tras a nosa experiencia convivindo en diferentes familias de Sasle, entre elas a súa, realizámoslle unha pequena entrevista sobre a evolución da súa finca, melloras, problemas e opinión acerca das actividades que se están a desenvolver dentro do proxecto:

¿Cómo ha evolucionado la finca desde inicios del proyecto a la actualidad?

Está evolucionando bien, sí.

¿Qué mejoras tuvo?

Tuvo mejoras porque en primer lugar sembré cuarenta árboles de naranja, eso yo no lo tenía. Y después yo le fui poniendo veinte, después sembré el café. Ahora están las dos plantas que son benéficas para mí en la producción que ellos me van a dar, la naranja y el café.

Ingrid, neta de don Bernardo, e o veciño Cristopher, regando unhas das laranxeiras.

¿Y qué problemas encontró hasta ahora?

Bueno, gracias a Dios los he ido solucionando yo con mi trabajo y algún “moso” que he puesto y bueno, y se sigue pues, las dificultades siempre existen para el momento de hacer las cosas, pero con esfuerzo hay que hacerlas.

¿Cuáles han sido esas dificultades?

Las cercas todavían me hacen falta porque pienso componer mejor y entonces fumigarlas, “foliarlas” eso lo he hecho yo personalmente. Con los cultivos al principio me estuvieron dando gusanitos, mosquitos, como la mosca blanca, pero eso con la fumiga lo fuimos eliminando. Yo con la chancha hasta la vez no he tenido problema porque sólo tengo que estar cuidándola tres veces al día, dándole un poquito de libertad para que ella ande por ahí y la vuelvo a ir a dejar a su galera.

¿De qué productos ha sido beneficiaria su familia en este proyecto?

Las naranjas, el café, tengo la malanga, tengo el vetiver, el sacate, la galera de la cerdita, la cerdita, los silos, una regadorcita para el café, y ahora este nuevo, el gallinero.

Galiñeiro construído dentro da Fase III.

¿Qué puede decir del trabajo de los técnicos?

Ellos se han portado bien, especialmente este muchacho que está con nosotros, que nos vigila (don Silvio), es lo último, él es un hombre decente, pacífico, el bien se ha coordinado con nosotros.

¿Cómo es su relación con el resto de beneficiari@s?

Bastante bien, no tenemos ningún problema dentro del proyecto.

Críticas al proyecto o aspectos que le gustaría mejorar.

Yo no pediría nada, tal vez... porque yo siento que en realidad nos han hecho muchas cosas buenas... Pero a mí me molesta bastante esa entrada de ahí [entrada de la finca], porque tendría que componerla, por el lodo, y ahí yo necesitaría una ayudita con esa entrada.

¿Se ve capaz de continuar con el manejo de la finca sin el personal técnico del proyecto?

Tengo que hacerlo, no puedo echarme atrás porque perder todo lo trabajado para mí sería malo, sería como echar sal a la corriente...

O "viverito" de café.

¿Y cree que las capacitaciones que recibió le han ayudado y le van a ayudar a continuar con el desarrollo de su finca de forma autónoma?

Sí, porque yo estoy recordando todas las cosas que nos han dado, las charlas, tuvimos charlas hasta de como se debe manejar la familia (género), de cómo debe estar la familia unida, y entonces todo eso a mí me tiene que servir.

¿Cree que el resto de la comunidad beneficiaria sería capaz de seguir adelante con sus fincas sin el proyecto?

Sí, porque como le digo yo, echar una cosa a perder que ya está lograda... seríamos los más tontos y los más... porque ¿quién quiere la salud si no es el enfermo?, dice el refrán! Entonces, en eso estamos.

A malanga.

¿Qué opina de la posibilidad de asociarse las familias beneficiarias una vez finalizado el proyecto, por ejemplo formando una cooperativa?

Sí sería bueno porque allí ya se darían créditos tal vez, a lo largo del proceso, tiene ventajas. Para hacer esto sería necesario que nos dieran unas charlas y comprometermos a ser más sinceros el uno con el otro, que no exista envidia y que trabajemos todos unidos, porque la unión hace la fuerza, entonces nosotros unidos seríamos como las golondrinas que dicen que una sóla no hace verano.

Pero sería bueno darle charlas a la gente de qué es una cooperativa, de como hacerse socio de una cooperativa, de que hay que estar cumpliendo con las reuniones, de que hay que estar allí, y aplicar las charlas...

¿Usted estaría dispuesto a emprender un proyecto así?

Bueno, siendo algo beneficioso para nosotros hay que hacerlo!

¿Qué le ha parecido la realizacion de capacitaciones de género?

Muy bien, porque como le estaba hablando yo, la unión de la familia, el respeto que hay que tener el uno con los otros, tanto con sus hijos como con sus padres, unidos, que tal vez tengan una dificultad pero se puede vencer con la ayuda del otro, y si no estamos unidos nada ser haría ahí. Las vi necesarias, sí.

A familia Zeledón Lumbi.

24 sept 2010

Adeus, Nicaragua

“Con esto damos por finalizadas as tarefas PCR. Agora veñen as Post-PCR”, dixo Xavi. Hai que ver como ás veces frases tan simples poden ir cargadas de tanto sentimento para quen a escoita.. Así é, rematou a nosa experiencia como PCRs en Nicaragua e agora só nos queda refuxiarnos no pan que nos regalou doña Érika molladiño no café de doña Bersabé ou nun vaso de pinolillo quente da mamá de Fran e de doña Ilda ao son dunha bachata que desta vez teremos que bailar soíños... Pero a pesar de tristes, vimos cargados de lindas historias que repartir, alegría nica e moita enerxía para comezar coa segunda parte desta aventura: o post PCR.

En relación ás últimas actividades de Jinotega, as últimas semanas, e xa dentro da Fase III, realizáronse as capacitacións de Uso Racional del Agua nas comunidades de Sasle e Los Horcones,

repartiuse material para a construcción dos galiñeiros, construíronse os galiñeiros e...

as galiñas de Sasle e Los Horcones xa teñen onde durmir!

Os PCRS impartimos un pequeño obradoiro de informática ao persoal de FIDER sobre presentacións de Power Point e como crear un blog e así foi como naceu o de FIDER Jinotega: fiderjinotega.blogspot.com

Pero como imos ir por partes, nestes días xa iremos publicando as respectivas entradas!

O 14 e 15 de Setembro celebrouse a independencia de Nicaragua dos españois e, aproveitando que era festivo, Maruxa voltou ao campo a pasar uns días coa familia de doña Bersabé e disfrutar da vida tranquila do campo e da linda xente que nel habita. Mentras, Roberto facía o tedioso traballo de pasar a acta da Avaliación Interna que tivemos en FIDER hai unhas semanas (moi productiva e na que saíron temas moi importantes)

e disfrutar da vida tranquila... da pulpería de Juansito!

E xa o venres chegou o momento da festa de despedida de Sasle, que coma sempre foi bailando (e tomando...)

Entre a goma (resaca) e tristeza, o día seguinte foi mais ben un maltrato á nosa saúde emocional, demasiadas bágoas cairon polos rostros das familias de Sasle, e polos nosos tamén... E ainda así, tivemos unhas pouquiñas de forzas para facer unha segunda despedida na oficina de FIDER, na que conseguimos xuntarnos todas e todos arredor dunhas botellas de Flor de Caña compartindo os últimos momentos desta outra pequena “familia”.

O domingo don Carlos convidounos a unha rica sopa nica. Non vos sorprendades polo outro "pelón" da foto: Michael, voluntario de Axunica en Granada, decidiu acompañarnos este últimos días para ir quentando motores (el despídese de Nicaragua a próxima semana).

Xa de noite despedímonos cunha cea na pulpería de Juansito e Raquel.

Mais o noso calvario ainda ía durar ata o día seguinte, cando nos tocou despedirnos de Fran á hora de agarrar o bus Jinotega-Managua.

E tras pasar pola oficina central de FIDER para levarnos a documentación da fase II, o sol foise caendo en Nicaragua e con el fumos caendo nós. Entre avións e aeroportos cada vez parecía máis irreal todo o vivido, e agora, hai un PCR en Zas e outra na Coruña cos corazóns latendo por algún carreiriño de Sasle ao Mojón.

http://www.youtube.com/watch?v=yp7-nWslZe0


8 sept 2010

Obradoiros de Hixiene e Educación Ambiental nas escolas de Sasle e Los Horcones

O 9 e 10 de Agosto en Sasle e a semana pasada en Los Horcones, os PCRs levamos a cabo na escolas das dúas comunidades uns obradoiros sobre hixiene e educación ambiental que xurdiu como proposta da anterior PCR, Lorena, e foi apoiado, pola súa necesidade, por todo o persoal de FIDER. Previamente, xa aproveitamos a nosa estancia nas comunidades para detectar hábitos de hixiene, especialmente nos máis pequenos, e observar costumes, vocabulario, e todos os datos precisos para estructurar e adaptar ben o obradoiro á realidade da comunidade. Introducimos o enfoque da educación ambiental como elemento transversal, dando así continuidade ao obradoiro impartido por Lorena meses atrás e para que o alumnado vinculase ambos obradoiros ao proxecto.

Y entonces... en qué consistiron os obradoiros?

Pois comezamos así, lavándonos ben os dentes para defendernos da "Muela Horrible", que é horrible porque ten caries e pica os dentes dos nenos e nenas, e para que iso non pase estes tiñan que defenderse dela cepillándose ben: de arriba a abaixo, chis, chas, e polas moas tamén, con movementos circulares...

A "muela horrible" atrapara a un par de rapaciños que iso de lavar os incisivos non se lle daba moi ben e tiveron que frotarlle ben a dentadura, repasando asi co resto da aula como temos que facer para protexernos de enfermedades tan feas como a caries e ter unha boca ben sana para roer elotes de millo, tomar unha sopa de res quentiña e beber frescos ben frios sen que os nosos dentes digan "Ai!". Por suposto, un bo cepillado de dentes remata limpando tamén a lingua!

E despois, fixemos un pouco de teatriño, e os rapaces e rapazas de 1º e 2º grao ensináronnos aos PCRs como lavarse ben o corpo...

aprendimos a lavar ben as mans e sobre todo repasamos en que momentos temos que lavalas! Despois de usar a letrina, antes de comer, despois de tocar animais, antes de cociñar... E fixemos un repasiño tamén de cando e como lavar ben o corpo, comezando pola a cabeza e sen esquecer as orellas!

O que pasa é que o alumnado de 3º a 6º grado de Sasle xa estaba un pouco maiorciño para estes contos do teatro, así que a parte de hixiene e aseo persoal tratámola doutra forma:

Coloreamos en grupos unha serie de esceas da nosa vida cotiá que despois tivemos que ordear cronolóxicamente e contarlle ao resto de compañeiros e compañeiras, a través dunha pequena historia, o que facían as persoaxes de cada escea...

tiñamos grupos mais tímidos que outros...

pero tódos o fixeron moi ben!

E despois... chegaron as chimbombas!! Chegaron a Sasle e chegaron tamén a Los Horcones:

Algunhas chimbombas viñan con sorpresa, así que BUM! Estoupamos todiñas todas

e descubrimos que dentro viñan moitas cousas: envases perigoso, llantas, plásticos, mondas de bananos, xoguetes rotos... e tivemos que separalos: uns para un lado e outros para outro...


Aprendimos así que os residuos podían ser orgánicos ou inorgánicos.

Ata os máis pequenos aprenderon a clasificar o lixo:

E o resultado final foi este:


En Los Horcones, ao remate do obradoiro, tomamos unha foto de despedida ao pé da nova escola, que vai ser inagurada o próximo 20 de Setembro...


En Sasle, como nos sobrou un pouquiño de tempo, a maestra Pastora rematou o obradoiro deleitándonos cunha ranchera:

E como ainda tiñamos un pouco máis de tempo, improvisamos algún xogo fóra da aula...



Cantamos, bailamos, ensuciámonos e despedímonos da escola cheíñas de lodo, pero pasámolo "tuani, tuani"!




1 sept 2010

Giras de Intercambio a El Quebracho

Os PCRs non puideron asistir á primeira destas xiras polas áridas terras de Estelí ao estar de vacacións, mais si á segunda. Aínda así temos documentación fotográfica daquela gracias á presenza dun convidado especial: Juancito o da pulpería.


Saímos de Jinotega coa primeira luz do día e fomos agarrando beneficiari@s en Sasle e no empalme de Los Horcones. Coma sempre, os técnicos don Carlos e don Silvio, van pasando lista á xente dos seus respectivos grupos de seguemento:

Durante o longo camiño por estrada, don Carlos, don Silvio, Xavi e Roberto, foron platicando animadamente con algunhas persoas do noso Proxecto, e o coordinador don Reynaldo agardábanos en Estelí.

Finalmente chegamos á comunidade de El Quebracho, onde fomos recibidos por Edwin e Celestino. Edwin é o técnico de FIDER Estelí, a outra delegación rexional da nosa contra-parte, onde traballou don Rey hai anos, polo que o trato era moi amigable. Celestino é o productor que se dispuña a ensinarnos, con moita soltura, as súas propiedades e os resultados do seu traballo e da colaboración con FIDER:


Dende a casa de don Celestino ata o seu agro, a camiñata fíxosenos dilatada, até que divisamos as vistas de Estelí...

...e por fin chegamos á confortable sombra duns cedros. Alí comezamos a apreciar nas explicacións de don Celestino o esforzo de transformar uns outeiros pedregosos de clima seco, nunha fértil sucesión de pasto, grans básicos e hortalizas:


Mais ese esforzo debeu ser acompañado dunha planificación sostible apoiada en:


- Barreiras mortas (coma os diques feitos coa abundante pedra da que renegaba algún dos nosos productores) para evitar a fuxida da terra e da humidade ladeira abaixo.


- Barreiras vivas de zacate ou taiwan.


- Reforestación, coma nas cercas vivas que compoñen estes fermosos prendones de madero negro.


A concorrencia beneficiaria jinotegana non despegaba a orella das verbas de don Celestino, e a participación era constante; e é que o 'viejito' se gañara a nosa confianza co seu talante, simpatía e coñecemento.

Pode que a constatación da boa produción que alí se obtía con baixos insumos nun medio hostil, convencera un pouquiño máis ás familias beneficiarias da microcunca do Sasle, das bondades da reforestación, emprego de fertilizantes orgánicos, non queima, e outras boas prácticas. Sobre todo aos máis novos.

Alí nos despedimos cun fermoso conto do Responsable Técnico para Nicaragua do Grupo Agro de ESF, Xavi, ao que dende aquí aproveitamos para felicitar polo inminente comezo da súa andaina profesional remunerada no mundo da cooperación, en Jinotega, a súa terra adoptiva. O relato real, moi ben acollido, falaba da idolatría que mantén un desértico pobo peruano polos grandes penedos que, como as pedras de El Quebracho, frean o decorrer das augas conformando unha sorte de oasis ao seu redor.